Tej jesieni wrocławskie Muzeum Architektury zdecydowało się na przypomnienie sylwetki i projektów jednego z najważniejszych włoskich architektów XX wieku. Wystawę „Carlo Scarpa: Projekty dla teatru. Przestrzenie mieszkalne” można oglądać od 9 października do 21 listopada 2010 roku.

W MA pokazano rysunki, szkice i projekty obiektów w większości niezrealizowanych. Ogromna ich część nie była dotychczas nigdzie publikowana. Przeważają wykonane własnoręcznie podkolorowane szkice, nieprzeznaczone do prezentacji jako skończone projekty. Stanowią luźny zapis inspiracji i twórczych poszukiwań włoskiego modernisty.

Włoch zafascynowany Japonią

Carlo Scarpa urodził się w 1906 roku w Wenecji, dzieciństwo spędził w Vicenzie, „mieście Palladia”. W 1926 roku otrzymał dyplom profesora rysunku architektonicznego na weneckiej Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych. Co ciekawe, nigdy nie odebrał pełnego wykształcenia w dziedzinie architektury. Fascynowała go prostota, był urzeczony architekturą i sztuką Japonii, projektami Franka Lloyda Wrighta i futurystycznym malarstwem Carla Carry. Być może dlatego jego projekty są proste, niekiedy surowe, ale jednocześnie nieoczywiste. Od II wojny światowej aż do lat 70-tych minionego wieku współpracował z weneckim Biennale. W jego dorobku architektonicznym znajdują się zarówno domy prywatne (wenecka Casa Balboni, Casa Veritti w Udine), muzea i inne obiekty użyteczności publicznej (przebudowa weneckiej Gallerie dell'Accademia i werońskiego Muzeum Castelvecchio, Pawilon Wenezuelski na weneckim Biennale), jak i liczne pomniki i obiekty sepulkralne (z najsłynniejszym Tomba Brion w Treviso). Zmarł tragicznie 28 listopada 1978 roku w japońskim Sendai w wyniku nieszczęśliwego upadku ze schodów.

Projekty dla teatru

Ani jeden z licznych projektów teatrów Scarpy nie doczekał się realizacji. Nie wykorzystano nawet żadnego z wielu planów przebudowy istniejących już obiektów. Pomimo to spuścizna Scarpy jest niezwykle ważnym świadectwem XX-wiecznej myśli architektonicznej na temat nowoczesnego teatru jako łącznika pomiędzy architekturą a sztukami widowiskowymi. Wśród wielu propozycji najważniejsze w dorobku Scarpy pozostają projekty teatrów dla Genui i Vicenzy. W archiwach MAXXI Architet­tura znajduje się około tysiąca kart z rysunkami i zarysami koncepcji, z których najciekawsze wybrano do prezentacji we Wrocławiu.

Przestrzenie mieszkalne

Równie interesujące są szkice przedstawiające zaprojektowane przez Scarpę przestrzenie mieszkalne. Powstawały one między 1931 a 1963 rokiem i obejmowały nie tylko projekty architektoniczne, ale i aranżacje wnętrz, na których swoje piętno odcisnęły inspiracje Mondrianem i estetyką De Stijlu, a także ścisła współpraca z warsztatami szklarskimi na Murano (w dwóch z nich Scarpa pełnił funkcję dyrektora artystycznego). Tworzył je przeważnie dla zleceniodawców z północnych Włoch, głównie rodów weneckich: Verittich, Sacerdotich czy Pel­lizzarich. Na tle wielu szkiców willi i domów jednorodzinnych wyróżniają się zaprojektowany dla Padwy nowoczesny wieżowiec i projekt wystroju żaglowca Yacht Asta.

Mistrz rysunku

Scarpa przywiązywał do rysunku architektonicznego ogromną wagę i jako profesor ubolewał nad spadkiem jego znaczenia w procesie projektowania i edukacji przyszłych architektów. Sam pozostawił po sobie kilkadziesiąt tysięcy odręcznych szkiców, impresji i gotowych planów, kreślonych przeważnie dynamiczną, pewną linią. Wiele z nich ma nie tylko dużą wartość dokumentalną, ale i artystyczną.

Magda Sądel

Zdjęcie udostępnione dzięki uprzejmości Muzeum Architektury we Wrocławiu.